Risicoclassificatie AI Act: is jouw systeem high-risk of limited risk?
Risicoclassificatie onder de AI Act deelt AI-systemen in vier klassen in: verboden, high-risk, transparantie-eis en minimaal risico, met daarnaast een apart regime voor GPAI-modellen. De klassen sluiten elkaar niet altijd uit: een high-risk chatbot valt ook onder de transparantie-eis van Artikel 50. Te laag classificeren levert een boeterisico op van 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldomzet, terwijl te hoog classificeren onnodig geld kost. Deze gids geeft de beslisboom, de volledige Annex III met sub-punten, de Artikel 6(3)-uitzonderingstoets en MKB-voorbeelden.
Classificatie bepaalt je hele compliance-traject.
Alles in de AI Act begint bij risico-classificatie. Je compliance-budget, doorlooptijd, documentatie-eisen, audit-behoefte en eventuele CE-markering worden erdoor bepaald. Overclassificatie kost onnodig geld; underclassificatie kost een boete-risico van 15 miljoen euro of 3% wereldomzet (middentier Artikel 99 lid 4) en correctieve maatregelen die een systeem uit de markt halen.
Classificatie is niet triviaal. De AI Act kent vier regimes (verboden, high-risk, transparantie-eis, minimal), twee paden naar high-risk (Annex I product-veiligheid en Annex III zelfstandig), vier uitzonderingscriteria met een profiling-scherpte, en een documentatie-plicht. Deze pagina geeft de complete werkwijze: zes-stappen-flow, volledige Annex III-enumeratie met alle sub-punten, Artikel 6(3)-toets, concrete MKB-voorbeelden en een werkchecklist.
Classificatie moet gedragen worden door feiten, niet door gevoel. Leg elke beslissing schriftelijk vast conform Artikel 6 lid 4. Bij toezichthouders-controle is je documentatie je verdediging; bij gebrek daaraan behandelt de toezichthouder je systeem als high-risk met alle consequenties.
Zes-stappen-classificatie-flow.
Vanaf elke AI-systeem-beschrijving naar risico-klasse. Doorloop de stappen sequentieel; in iedere stap bepaal je of het systeem al is geclassificeerd of naar de volgende stap gaat.
Documenteer elke classificatie-beslissing conform Artikel 6 lid 4. Bij niet-high-risk-claim Annex III: bewaar onderbouwing per criterium en check profiling-regel. Registratie Artikel 49 lid 2 blijft verplicht ook bij niet-high-risk-classificatie.
De acht Annex III-domeinen met alle sub-punten.
Bronverwijzing: Annex III van Verordening 2024/1689. Deze weergave volgt de officiele tekst; controleer bij twijfel de EUR-Lex-versie.
- Sub aRemote biometrische identificatie (exclusief biometrische verificatie zoals 'ben jij wie je zegt te zijn')
- Sub bBiometrische categorisering naar gevoelige of beschermde attributen
- Sub cEmotieherkenning-systemen
- ScopeVeiligheidscomponenten in beheer en operatie van kritieke digitale infrastructuur, wegverkeer, water, gas, verwarming, elektriciteit
- BelangrijkUitgezonderd van Artikel 27 FRIA-plicht
- Sub aBeslissingen over toegang of toelating, of toewijzing aan instellingen
- Sub bEvaluatie van leerresultaten die het onderwijsproces sturen
- Sub cBeoordeling van passend onderwijsniveau voor individuen
- Sub dMonitoring en detectie van verboden gedrag van studenten tijdens toetsen
- Sub aWerving en selectie, inclusief vacature-advertenties, filteren van sollicitaties, kandidaat-evaluatie
- Sub bBesluiten over arbeidsvoorwaarden, promotie, ontslag, taaktoewijzing, prestatiemonitoring
- Sub aEvaluatie van eligibiliteit voor publieke uitkeringen of zorg-voorzieningen
- Sub bCredit-scoring (kredietwaardigheid van natuurlijke personen), exclusief fraude-detectie
- Sub cRisico-assessment en prijsstelling voor levens- en zorgverzekering
- Sub dNoodoproep-classificatie en prioritering van nooddienst-dispatch
- Sub aRisico-assessment van personen om slachtoffer van misdrijf te worden
- Sub bPolygraaf-equivalente systemen
- Sub cEvaluatie van betrouwbaarheid van bewijs
- Sub dRisico-assessment van plegen of herplegen van misdrijven
- Sub eProfilering voor criminele detectie en onderzoek
- Sub aPolygraaf-equivalente systemen
- Sub bRisico-assessment voor toegang of irreguliere migratie
- Sub cAssistentie bij examinatie van asiel- of visa-aanvragen
- Sub dPersoons-detectie of herkenning, exclusief reisdocument-verificatie
- Sub aRechterlijke assistentie bij juridisch onderzoek en feit/recht-toepassing
- Sub bSystemen die verkiezingsuitkomst of stemgedrag beinvloeden, exclusief administratieve campagne-tools
Domein 1 (biometrie) punt b en c overlappen gedeeltelijk met Artikel 5 sub f en g verboden praktijken. Check eerst Artikel 5 voordat je Annex III-classificatie afsluit.
De uitzonderingstoets in detail.
Alleen voor Annex III-systemen. Beide voorwaarden moeten tegelijk gelden: geen significant risico EN minstens een van vier criteria. Plus profiling-regel die de uitzondering altijd overrulet.
Concrete classificatie per use-case.
Illustratieve MKB-voorbeelden met classificatie en onderbouwing. Altijd zelf toetsen aan eigen context voor definitieve classificatie.
| AI-use-case | Classificatie | Onderbouwing |
|---|---|---|
| Live gezichtsherkenning op station door politie | Verboden | Artikel 5 lid 1 sub h: real-time biometrische identificatie publieke ruimte door rechtshandhaving. Alleen toegestaan onder nauwe uitzonderingen met rechterlijke machtiging. |
| Emotie-monitor voor call-center-agents tijdens gesprekken | Verboden | Artikel 5 lid 1 sub f: emotieherkenning op werkplek. Alleen toegestaan bij medische of veiligheidsdoelen. Commerciele stemming-meting valt niet onder uitzondering. |
| AI voor cv-screening en kandidaat-rangschikking | High-risk | Annex III punt 4 sub a: werving en selectie inclusief applicatie-filtering en kandidaat-evaluatie. Zelfs als het 'alleen filtert': profiling-regel; altijd high-risk. |
| AI-kredietscoring voor consumenten-leningen | High-risk | Annex III punt 5 sub b: credit-scoring van natuurlijke personen. Ook FRIA-plicht onder Artikel 27 ongeacht publieke of private status. |
| AI in medisch hulpmiddel voor diagnose | High-risk | Artikel 6 lid 1: veiligheidscomponent van medisch hulpmiddel onder MDR/IVDR (Annex I). Bestaande conformity-assessment-route plus AI Act-eisen. |
| Onderwijs-AI die eindtoets-score beoordeelt | High-risk | Annex III punt 3 sub b: evaluatie van leerresultaten die onderwijsproces sturen. Profiling-regel bevestigt altijd high-risk waar persoonsgegevens. |
| AI-tekst-generator voor marketing-content | Transparantie | Artikel 50 lid 2 (aanbieder: machine-readable markering) plus lid 4 (deployer: disclosure als publiek-belang-tekst zonder eindredactie). Niet onder high-risk Annex III of Artikel 5. |
| Klantenservice-chatbot voor product-vragen | Transparantie | Artikel 50 lid 1: AI-interactie-disclosure bij eerste interactie. Minimal-risk overigens: geen Annex III, geen profiling voor beslissingen. |
| AI-fraudedetectie in financiele transacties | Minimal-risk | Annex III punt 5 sub b expliciet uitzondering: fraudedetectie. Minimal-risk tenzij profiling voor credit-beslissing; dan high-risk. |
| AI-documentclassificatie voor interne archivering | Minimal-risk | Geen Annex III-match. Artikel 5-check negatief. Geen Artikel 50-trigger. Wel Artikel 4 AI-geletterdheid en eventueel AVG bij persoonsgegevens. |
| AI-predictive-maintenance op machines | Minimal-risk | Geen Annex III-match (niet kritieke infrastructuur in Art 6(1)-sense). Machine-veiligheid onder Machinery Regulation; AI Act voegt niets toe tenzij Annex I-gerelateerd. |
| AI-recommender voor producten op webshop | Minimal-risk | Geen Annex III-match. Commerciele personalisatie valt doorgaans niet onder high-risk tenzij dark-pattern of manipulatief (Art 5 sub a). |
Classificatie per systeem is context-afhankelijk. Zelfde AI in andere context kan andere klasse hebben. Check altijd: doel, gebruikers, getroffen personen, profiling-component, persoonsgegevens.
Classificatie-checklist per AI-systeem.
Doorloop deze 45+ actiepunten voor elke AI-systeem in je portfolio. Documenteer antwoorden en onderbouwing voor Artikel 6 lid 4-dossier.
- Naam en versie AI-systeem vastgelegd
- Doel (intended purpose) expliciet beschreven
- Werking en technisch mechanisme toegelicht
- Input-type en -bron
- Output-type en -doel
- Gebruikers geidentificeerd (wie bedient)
- Getroffen personen geidentificeerd (op wie werkt het)
- Geografische scope (NL, EU, buiten)
- Schaal (aantal gebruikers, frequentie, volume)
- Verwerkt persoonsgegevens: ja/nee + categorieen
- Art 5 sub a manipulatie/misleiding: niet van toepassing en onderbouwd
- Art 5 sub b uitbuiting kwetsbaren: niet van toepassing
- Art 5 sub c social scoring: niet van toepassing
- Art 5 sub d predictive crime: niet van toepassing
- Art 5 sub e gezichts-scraping: niet van toepassing
- Art 5 sub f emotie werk/onderwijs: check context
- Art 5 sub g biometrische categorisering gevoelig: niet van toepassing
- Art 5 sub h real-time biometrisch publiek: niet van toepassing
- Bij match: stop direct, herontwerp of uit gebruik nemen
- Bewijsstukken per sub voor audit
- Art 6(1) Annex I-product-veiligheidscomponent beoordeeld
- Third-party conformity-vereiste gecontroleerd
- Annex III domein 1 biometrie gecheckt
- Annex III domein 2 kritieke infrastructuur
- Annex III domein 3 onderwijs
- Annex III domein 4 werk en werknemers
- Annex III domein 5 essentiele diensten
- Annex III domein 6 rechtshandhaving
- Annex III domein 7 migratie
- Annex III domein 8 justitie/democratie
- Match-sub-punt precies benoemd (bijv. 4(a) recruiting)
- Bij Annex III-match: Art 6(3)-toets uitgevoerd
- Criterium (a) narrow procedural: geschiktheid
- Criterium (b) post-hoc improvement: geschiktheid
- Criterium (c) pattern-zonder-replacement: geschiktheid
- Criterium (d) preparatory: geschiktheid
- 'Geen significant risico' onderbouwd
- Profiling-regel gecontroleerd (AVG Art 4(4) definitie)
- Classificatie schriftelijk vastgelegd met datum
- Verantwoordelijke beoordelaar genoemd
- Onderbouwing per criterium gedocumenteerd
- Externe juridische toets overwogen bij twijfel
- Review-moment ingepland (jaarlijks of bij wijziging)
- AIMS-register bijgewerkt met risico-klasse
- Bij niet-high-risk-claim Annex III: Art 6(4)-dossier
- Art 49(2) registratie EU-database (ook bij niet-high-risk-claim)
- Trigger-events voor herclassificatie benoemd
- Communicatie naar stakeholders (compliance-team, directie)
Vier valkuilen bij classificatie.
1. Niet-systematisch-alle-8-Annex-III-domeinen-checken.
Veel organisaties stoppen bij de eerste Annex III-categorie die ze uitsluiten. Dat is te vroeg; er zijn acht domeinen met sub-punten. Een HR-AI kan onder punt 4 vallen maar ook onder punt 1 (biometrie) als het gezichtsanalyse doet. Check sequentieel alle domeinen en sub-punten.
2. Artikel 6(3)-uitzondering te ruim interpreteren.
De vier criteria klinken ruimhartig maar zijn strikt. 'Narrow procedural task' betekent echt nauw en zonder beoordeling. 'Post-hoc improvement' betekent alleen na voltooide menselijke activiteit. De profiling-regel overrulet bij persoonsgegevens-verwerking. In de praktijk valt minder dan 15% van Annex III-systemen onder de uitzondering.
3. Classificatie niet documenteren.
'Wij hebben er naar gekeken, het is niet high-risk' zonder schriftelijke onderbouwing is geen verdediging bij audit. Artikel 6 lid 4 vereist documentatie. Houd standaard-template per AI-systeem met datum, beoordelaar, criterium-beoordeling, conclusie, review-moment.
4. Classificatie als eenmalige exercitie zien.
Een AI-systeem kan van klasse verschuiven door context-wijziging, scope-uitbreiding, Annex III-aanpassing door Commissie (delegated acts Art 7). Plan jaarlijkse review per systeem en check bij elke significante wijziging. Register bijhouden met last-review-datum.
Over AI Act-risicoclassificatie.
Hoeveel risico-klassen kent de AI Act?
Vier: verboden (Art 5), high-risk (Art 6), transparantie-eis (Art 50), minimal-risk. Plus apart regime voor GPAI (Art 51-55). Klassen kunnen stapelen: high-risk plus transparantie bij chatbot-achtige high-risk AI.
Wat maakt een AI-systeem high-risk?
Twee paden. Art 6(1): veiligheidscomponent van Annex I-product met third-party conformity. Art 6(2): zelfstandige AI in een van 8 Annex III-domeinen. Art 6(3) biedt beperkte uitzonderingen; profiling overrulet altijd naar high-risk.
Wat staat in Annex III?
Acht domeinen: biometrie, kritieke infrastructuur, onderwijs, werk, essentiele diensten, rechtshandhaving, migratie, justitie/democratie. Elk met sub-punten, zie de volledige enumeratie hierboven.
Welke 4 uitzonderingen in Artikel 6(3)?
Beperkte procedurele taak (a), verbetering eerdere menselijke activiteit (b), patroon-detectie zonder vervanging (c), voorbereidende taak (d). Plus 'geen significant risico'-drempel. Plus profiling-override: altijd high-risk bij profiling van natuurlijke personen.
Wat is 'profiling' in Artikel 6(3)?
AVG Art 4 lid 4 definitie: geautomatiseerde evaluatie van persoonlijke aspecten (beroepsprestaties, economische situatie, gezondheid, voorkeuren, gedrag, locatie). Bij profiling valt Art 6(3)-uitzondering; altijd high-risk.
Moet ik classificatie documenteren?
Ja. Art 6(4): aanbieders die Annex III-systeem niet-high-risk noemen, moeten beoordeling documenteren voor markt-plaatsing. Art 49(2) registratie EU-database blijft van toepassing ook bij niet-high-risk-claim.
Wat als toezichthouder anders oordeelt?
Toezichthouder kan classificatie betwisten. Bij geschil: corrigerende maatregelen en boete Art 99(4) tot 15M/3%. Verdediging: kwaliteit van Art 6(4)-documentatie doorslaggevend, conservatief classificeren beschermt.
Kan een AI-systeem verschuiven tussen klassen?
Ja, door wetswijziging (Art 7 delegated acts), eigen modificatie (Art 25 substantiele modificatie), of context-verandering (andere use-case andere classificatie). Plan jaarlijkse review en bij wijziging.
Wanneer ben ik klaar met classificatie?
Drie deliverables: risico-klasse per systeem schriftelijk; Art 6(4)-documentatie bij niet-high-risk-claim; register met last-review-datum en trigger-events. Daarna volgt compliance-werkfase per klasse.
Verschil Annex I en Annex III high-risk?
Annex I: AI als veiligheidscomponent van gereguleerd product (deadline 2027). Annex III: zelfstandige AI in 8 domeinen (deadline 2026). Annex I integreert met bestaande productveiligheidswetgeving; Annex III is AI Act-primair.
Opgesteld met AI-ondersteuning door de redactie van Prometheus21, laatst bijgewerkt op 7 september 2026. Hoe wij content maken
Classificatie-scan voor jouw AI-portfolio.
Prometheus21 voert risicoclassificatie uit voor MKB 10-250 FTE. Per AI-systeem: classificatie-beslissing, Art 6 lid 4-documentatie waar nodig, register met trigger-events voor herclassificatie. Pragmatisch en juridisch houdbaar.
Plan een classificatie-scanClassificatie in context.
Na classificatie volgt de uitvoering. Deze pagina's diepen vervolgstappen verder uit.