AI Act Artikel 50: transparantieverplichtingen voor chatbots en deepfakes.
AI Act Artikel 50 legt sinds 2 augustus 2026 vier disclosure-plichten op: chatbots moeten zich als AI bekendmaken, synthetische content moet machine-readable gemarkeerd zijn, emotieherkenning vraagt om notificatie en deepfakes om een zichtbaar label. Twee plichten treffen de aanbieder, twee de deployer. Overtreding valt onder Artikel 99 lid 4: tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldomzet.
Transparantie over wie of wat er spreekt.
Artikel 50 AI Act (Verordening 2024/1689) regelt transparantieverplichtingen voor specifieke AI-systemen die niet vanzelfsprekend als AI herkenbaar zijn. De kern-gedachte: mensen moeten weten wanneer ze met AI interacteren, wanneer content kunstmatig is, wanneer hun emoties of biometrie gelezen worden, en wanneer beeld of audio gemanipuleerd is. Deze transparantie is geen luxe maar een fundament voor geinformeerde besluitvorming en vertrouwen.
De verplichtingen zijn verdeeld over aanbieders (leden 1 en 2) en deployers (leden 3 en 4). Disclosure moet duidelijk, onderscheidbaar en tijdig zijn (lid 5). Voor synthetische content is machine-readable markering verplicht naast visuele signalering. De AI Office coordineert best practices en de Commissie kan uitvoeringshandelingen vaststellen (lid 6). Toepassing is gestart op 2 augustus 2026, gelijk met de bulk van high-risk-verplichtingen onder Annex III.
Deze pagina behandelt achtereenvolgens de vier plichten in een wie-doet-wat-matrix, geeft praktische implementatie-voorbeelden, een beslissingsschema en een implementatie-checklist. Voor verdieping op aanpalende onderwerpen zie Artikel 5 verboden praktijken, high-risk AI en documentatie-verplichtingen.
Vier plichten, twee rollen.
De verplichtingen splitsen tussen aanbieders (paars, lid 1 en 2) en deployers (oranje, lid 3 en 4). Eén organisatie kan beide rollen hebben voor verschillende systemen.
Hoe ziet disclosure er concreet uit?
Voorbeelden van werkbare implementaties per plicht. Pas aan je eigen merkstijl aan; kern-eis is duidelijkheid en tijdigheid (lid 5).
Valt mijn AI onder Artikel 50?
Vier vragen om systematisch te bepalen welke disclosure-plicht van toepassing is op jouw AI-systeem.
De aanloop naar 2 augustus 2026.
Disclosure-implementatie is niet triviaal, vooral machine-readable markering en C2PA-integratie. Plan terug vanaf deadline.
40+ actiepunten voor Artikel 50-compliance.
Gebruik als werklijst per rol en plicht. Niet elk punt is op elke organisatie van toepassing; streep door wat niet relevant is.
- Inventariseer alle AI-systemen die direct interacteren met personen
- Bepaal per systeem of context 'overduidelijk' maakt dat het AI is
- Ontwerp AI-identificatie-tekst voor openingsbericht
- Voor voice-bots: audio-melding bij gesprekstart
- Voor multi-modal: visuele plus audio-disclosure
- Test disclosure op begrijpelijkheid en tijdigheid
- Integreer met privacy-policy waar persoonsgegevens worden verwerkt
- Toegankelijkheid: alternatieve formats voor personen met beperkingen
- Documenteer implementatie voor audit-evidence
- Review bij elke productversie-update
- Identificeer generatieve AI-output per modaliteit (audio/image/video/tekst)
- Kies machine-readable standaard (C2PA, SynthID, watermarking)
- Implementeer markering in generatie-pipeline
- Test dat markering blijft bij copy, edit, resize
- Documenteer technische implementatie
- Ontwikkel detectie-tool voor eigen markering
- Communiceer markering-format naar downstream deployers
- Beoordeel uitzondering assistive editing per functie
- Monitor opkomende industrie-standaarden
- Review bij model-updates of nieuwe modaliteiten
- Check of inzet niet onder Artikel 5(f) verbod valt
- Bepaal AVG-rechtsgrond (toestemming, gerechtvaardigd belang, etc.)
- Voor bijzondere categorie biometrie: Artikel 9 AVG grondslag
- Uitvoeren DPIA (Artikel 35 AVG)
- Notificatie-ontwerp zichtbaar bij entree of start
- Combineer AI Act-informatie met AVG-informatie
- Registreer in verwerkingsregister
- Bewaartermijn bepalen en handhaven
- Rechten van betrokkenen respecteren (inzage, verwijdering)
- Jaarlijks review van rechtsgrond en noodzaak
- Identificeer AI-gegenereerde deepfakes in content-pipeline
- Ontwerp zichtbaar label (overlay, watermerk, tekst)
- Label bij eerste blootstelling, niet achteraf
- Voor artistieke werken: beperkte disclosure afstemmen
- Voor AI-tekst publiek belang: redactie-proces beoordelen
- Indien eindredactie: verantwoordelijke persoon documenteren
- Workflow voor content-creatie met AI-track
- Training voor content-makers over labeling
- Monitoring publicatie-kanalen op compliance
- Klacht-kanaal voor ontbrekende disclosure
- Contract-bedingen met creatieve bureaus over labeling
Boete-tier Artikel 99 lid 4.
Overtredingen van Artikel 50 vallen onder de middentier uit Artikel 99 lid 4: administratieve geldboete tot 15 miljoen euro of, bij ondernemingen, tot 3% van de totale wereldwijde jaaromzet in het voorafgaande boekjaar, afhankelijk van welk bedrag hoger is. Dit is substantieel lager dan de Artikel 5-tier (35M/7%) maar nog altijd relevant voor MKB.
Toezicht in Nederland ligt bij de Autoriteit Persoonsgegevens als coordinerend AI Act-toezichthouder, plus sectorale toezichthouders binnen hun domein. Dat de AP ook AVG-toezichthouder is maakt integrale handhaving bij Artikel 50(3) (emotie/biometrie) waarschijnlijker, omdat AI Act- en AVG-overtreding daar vaak samenlopen. Voor bredere sanctie-analyse zie onze boetes-pagina.
Relatie tot andere verplichtingen.
Artikel 50 stapelt op andere AI Act-verplichtingen en op AVG. Een high-risk AI-systeem onder Annex III dat ook emotieherkenning doet moet voldoen aan: high-risk-eisen (Artikelen 8-22), Artikel 50(3) notificatie, plus AVG. Een GPAI-model dat ingezet wordt in een chatbot: aanbieder-plichten uit Artikel 53 en 55, plus Artikel 50(1) voor interactie-disclosure, plus Artikel 50(2) voor machine-readable markering van output. Transparantieverplichtingen verminderen andere verplichtingen niet; ze voegen toe.
Vijf fouten bij Artikel 50-implementatie.
1. Disclosure verstoppen in terms of service.
Een regel in de algemene voorwaarden is niet 'clear and distinguishable' conform lid 5. Disclosure moet zichtbaar zijn bij eerste interactie of blootstelling, niet na drie klikken en een lange tekst. Implementeer in UX, niet in juridische bijlage.
2. Machine-readable markering vergeten.
Lid 2 vraagt naast eventuele visuele markering een machine-readable format. Veel aanbieders laten dit weg; bij audit door toezichthouder is dat een duidelijke non-conformity. Investeer in C2PA of equivalent nu, niet na boete.
3. Emotieherkenning op werkplek invoeren zonder te toetsen aan Art 5(f).
Op werkplek is emotieherkenning onder Artikel 5(f) verboden, behalve medisch/veiligheid. Bedrijven die een 'stemming-dashboard' voor medewerkers invoeren onder 'transparantie-plicht' missen dat het systeem zelf verboden is. Eerst Art 5 check, dan pas transparantie.
4. Eindredactionele controle te licht invullen.
Voor AI-tekst publiek belang vervalt disclosure als er 'menselijke review of eindredactionele controle' is met eindredactionele verantwoordelijkheid bij natuurlijk of rechtspersoon. Alleen naam op byline is niet genoeg; er moet daadwerkelijk redactionele workflow zijn. Documenteer het proces.
5. Disclosure in een taal die gebruiker niet begrijpt.
Duidelijkheid en begrijpelijkheid zijn kernvereisten. Nederlandse chatbot die AI-disclosure alleen in Engels geeft is niet compliant voor Nederlandstalige gebruikers. Taalkeuze aan doelgroep koppelen, automatisch schakelen op locale of gebruikersvoorkeur.
Over Artikel 50 transparantie.
Sinds wanneer is Artikel 50 van toepassing?
2 augustus 2026 conform Artikel 113 AI Act. Geen opschortend overgangsregime; systemen in gebruik op die datum moeten voldoen aan disclosure-plichten. Die datum is inmiddels gepasseerd; de plichten gelden nu.
Moet mijn chatbot melden dat het AI is?
Ja, tenzij context overduidelijk maakt dat het AI is voor een redelijk geinformeerde gebruiker (Art 50 lid 1). Voor standaard customer-service chatbots is disclosure verplicht bij eerste interactie. Implementeer in openingsbericht, niet verstopt in voorwaarden.
Welke verplichtingen gelden voor generatieve AI?
Art 50(2): aanbieders moeten output markeren in machine-readable format als AI-gegenereerd. C2PA, SynthID, watermarking zijn opkomende standaarden. Uitzonderingen: assistive editing zonder semantiek-wijziging, wetshandhaving, niet-substantiele wijziging.
Moet ik deepfakes labelen?
Ja, Art 50(4) verplicht deployers deepfakes zichtbaar als kunstmatig te markeren. Uitzonderingen: artistiek/satirisch/fictief/creatief (beperkte disclosure), wetshandhaving, AI-tekst met menselijke eindredactionele controle.
Geldt Artikel 50 voor emotieherkenning?
Ja, Art 50(3) deployer-plicht: informeer betrokkenen. Plus AVG-naleving (Art 6 rechtsgrond, Art 9 bijzondere categorie biometrie, Art 35 DPIA). Let op: op werkplek/onderwijs is emotieherkenning onder Artikel 5(f) grotendeels verboden.
Wat zijn de boetes?
Art 99(4) middentier: tot 15M euro of 3% wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk hoger. MKB: laagste van twee (Art 99(6)), plus correctieve maatregelen door toezichthouder.
Geldt Artikel 50 voor alle AI?
Nee, alleen voor AI met specifieke kenmerken: interactie met personen, synthetische content, emotie/biometrische categorisering, deepfakes of publiek-belang-tekst. Minimal-risk AI zonder deze kenmerken valt niet onder Art 50. Transparantie-plichten stapelen op high-risk-plichten waar beide gelden.
Welke rol doet welke disclosure?
Aanbieders: Art 50(1) chatbot-identificatie, Art 50(2) machine-readable markering. Deployers: Art 50(3) notificatie emotie/biometrie, Art 50(4) deepfake-label en publiek-tekst-disclosure. Importeurs en distributeurs: niet in Art 50 genoemd, andere artikelen van toepassing.
Hoe ziet disclosure er praktisch uit?
Art 50 lid 5: duidelijk, onderscheidbaar, tijdig bij eerste interactie/blootstelling, toegankelijkheidseisen. Concreet: openingsbericht voor chatbots, watermerk plus C2PA voor generatieve content, notificatie bij emotie/biometrie, label voor deepfakes, kopinfo voor AI-tekst publiek belang.
Wat als Artikel 50 overlapt met AVG?
Beide gelden parallel. AI Act vereist transparantie over AI; AVG vereist rechtsgrond, doelbinding, DPIA, informatieplicht. Voor emotieherkenning/biometrie: beide tegelijk voldoen. AP in NL is tegelijk AI Act- en AVG-toezichthouder, integrale handhaving mogelijk.
Opgesteld met AI-ondersteuning door de redactie van Prometheus21, laatst bijgewerkt op 7 september 2026. Hoe wij content maken
Artikel 50-implementatie op orde brengen.
Prometheus21 levert Artikel 50-audits en implementatie-begeleiding voor MKB 10-250 FTE. Van inventaris tot UX-teksten, C2PA-integratie en deployer-procedures. Alles conform de eisen die sinds 2 augustus 2026 gelden.
Plan een Artikel 50-audit