Naar de inhoud
Van A tot Z ontzorgdAltijd en direct resultaatAlle expertise onder 1 dak
Interne audit ISO 42001 en 27001

Interne audit ISO 42001 en 27001: een onafhankelijke blik.

We toetsen je AI-managementsysteem of je ISMS volgens de norm, en je krijgt een rapport met bevindingen dat je meeneemt naar de managementreview. We doen dit alleen waar wij het systeem niet zelf inrichtten.

Onderdeel van AI-compliance voor het MKB.

In 30 seconden: elke bevinding een label, een afwijking krijgt een eigenaar en een datum, en daarna de managementreview. Voorbeeldgegevens.
Wat het is

De interne audit is de jaarlijkse toets van je eigen systeem.

  • Wat je krijgt. Een auditplan, gesprekken met je team, een rapport met bevindingen en de voorbereiding op de managementreview.
  • Wanneer. Elk jaar, en in elk geval voordat de certificerende instelling voor de stage 2-audit komt.
  • Onze harde regel. Hebben wij je systeem ingericht, dan doen wij de interne audit niet. Zo blijft de toets onafhankelijk.
Het rapport

Zo ziet een auditrapport met bevindingen er bij ons uit.

Je krijgt geen lijst met vinkjes. Je krijgt per bevinding waar het in de norm staat en wat er moet gebeuren.

Interne auditAI-managementsysteem, jaarlijkse interne auditVoorbeeld
  1. 1ConformHoofdstuk 5: AI-beleidHet beleid is vastgesteld door de directie en staat op de plek die iedereen kent.
  2. 2Kleine afwijkingHoofdstuk 6: risicobeoordelingVoor één nieuw AI-systeem ontbreekt de risicobeoordeling. Het systeem staat wel in het register.
  3. 3Grote afwijkingHoofdstuk 9: managementreviewDe review van vorig jaar is niet gehouden. Er zijn geen besluiten vastgelegd.
  4. 4VerbeterkansAnnex A: AI-registerDe herbeoordelingsdatum staat in het register maar wordt geen taak. Koppel hem aan een eigenaar.
Voorbeeld van een rapport met verzonnen bevindingen. Elke bevinding krijgt een soort, de plek in de norm en een vervolgstap.

Je krijgt per bevinding een van vier labels: conform, kleine afwijking, grote afwijking of verbeterkans. Bij een afwijking hoort een corrigerende maatregel met een eigenaar en een datum. In de managementreview besluit de directie over die maatregelen.

Checklist

Klaar voor de interne audit? Vink af wat er al staat.

Zes vragen die een auditor ook stelt. Je antwoorden blijven op je eigen apparaat.

ChecklistKlaar voor de interne audit?
0 van 6 afgevinkt

Je vinkjes blijven alleen in je eigen browser staan. Mis je er drie of meer, plan dan eerst een kennismaking. Plan een kennismaking

Werkwijze

Zo verdelen we het werk van een interne audit met jouw team.

Je team voert een paar gesprekken en zoekt bewijs op. De rest doen wij.

Wat wij doen

  • We maken een auditplan met de scope, de gesprekken en de documenten.
  • We voeren de gesprekken en bekijken het bewijs per maatregel.
  • Je krijgt een rapport met bevindingen en een voorstel voor de managementreview.

Wat jij doet

  • Je regelt de gesprekken met de eigenaren van de AI-systemen.
  • Je levert het register, het beleid en het bewijs aan.
  • Je bepaalt per afwijking de maatregel, met een eigenaar en een datum.

Wij doen de interne audit alleen bij klanten waar wij het systeem niet zelf hebben ingericht. Een certificaat of een verklaring dat je aan de norm voldoet, krijg je niet van ons.

Wie je spreekt

Je praat met een CISO die weet waar auditors op letten.

Babeth Vriend, CISO van Prometheus21
Wie je spreekt

Babeth Vriend, CISO van Prometheus21

Babeth Vriend, CISO van Prometheus21, kijkt mee bij de interne audit van het beveiligingsdeel. Pascal Slaa en Joost Driessen bekijken de AI-systemen en het register.

Plan een kennismaking
Introductie

Waarom interne audits nodig zijn voor je AIMS.

Een AI Management System (AIMS) opzetten is stap een. Ervoor zorgen dat het systeem daadwerkelijk werkt zoals bedoeld, dat is stap twee. Clause 9.2 van ISO 42001 vereist dat organisaties op geplande intervallen interne audits uitvoeren op het AIMS. Dit is geen formaliteit of papieren exercitie; het is het mechanisme waarmee je vaststelt of je AI-governance in de praktijk functioneert.

De interne audit beantwoordt twee kernvragen. Ten eerste: voldoet het AIMS aan de eisen van ISO 42001 en aan het eigen beleid en de eigen procedures van de organisatie? Ten tweede: wordt het AIMS effectief geimplementeerd en onderhouden? Zonder interne audit mis je het controle-instrument dat de Check-fase van de PDCA-cyclus voedt. En zonder die Check-fase staat de Act-fase stil. Het resultaat: een AIMS dat op papier bestaat maar in de praktijk verwatert.

Interne audits dienen meerdere doelen tegelijk. Ze identificeren non-conformities voordat een externe auditor dat doet. Ze geven het management objectieve informatie over de werking van AI-governance. Ze creeren bewustzijn bij medewerkers: als je weet dat er geaudit wordt, neem je procedures serieuzer. En ze leveren verplichte input voor de management-review (Clause 9.3).

Voor organisaties die certificering nastreven is de interne audit een vereiste voordat de externe Stage-1 audit kan plaatsvinden. Maar ook zonder certificeringsambitie is het instrument waardevol. Als je een AIMS hebt opgezet conform onze ISO 42001 implementatiegids, is de interne audit de logische volgende stap om het systeem levend te houden.

ISO 19011 als leidraad

ISO 42001 verwijst naar ISO 19011:2018 (Richtlijnen voor het auditen van managementsystemen) voor de audit-methodiek. De principes uit ISO 19011 vormen de basis: integriteit, eerlijke presentatie, professionele zorgvuldigheid, vertrouwelijkheid, onafhankelijkheid, evidence-based benadering en risico-gebaseerde aanpak.

Classificatie

Bevindingen classificeren in niveaus.

Niet elke afwijking weegt even zwaar. De classificatie bepaalt de urgentie van de corrigerende maatregel en de impact op een eventuele certificeringsbeslissing.

Major non-conformiteit

Fundamenteel falen van een norm-eis

Een complete norm-eis wordt niet nageleefd, een heel proces ontbreekt, of het AIMS functioneert op een kernpunt niet. Voorbeelden: geen AI-beleid vastgesteld, geen risicoanalyse uitgevoerd, geen interne audit ooit uitgevoerd, geen management-review gehouden. Actie: onmiddellijke corrigerende maatregel vereist. Bij certificering: certificaat wordt niet afgegeven tot de major is opgelost en geverifieerd.

Minor non-conformiteit

Gedeeltelijke afwijking

Het proces bestaat maar wordt niet consistent gevolgd, documentatie is incompleet, of een specifiek onderdeel van een eis wordt niet volledig nageleefd. Voorbeelden: risico-register niet bijgewerkt voor twee van vijf AI-systemen, competentierecords incompleet voor nieuwe medewerkers, SoA mist onderbouwing bij drie uitsluitingen. Actie: corrigerende maatregel binnen afgesproken termijn (typisch 30-90 dagen).

Observatie

Aandachtspunt zonder non-conformiteit

De norm-eis wordt nageleefd, maar de auditor signaleert een risico op toekomstige non-conformiteit of een suboptimale werkwijze. Voorbeelden: AI-register wordt handmatig bijgehouden en loopt risico op veroudering, documentversies niet centraal beheerd, awareness-training alleen bij indiensttreding zonder opfrismoment. Actie: adresseren wordt aanbevolen. Een formele correctieve maatregel is niet vereist.

Verbeterkans

Mogelijkheid om het AIMS te versterken

Het AIMS voldoet aan de norm maar kan effectiever of efficienter. Voorbeelden: automatisering van evidence-verzameling, integratie van AI-monitoring met incident-management, standaardisering van AI Impact Assessment-templates, toevoeging van kwantitatieve bias-metrieken. Actie: vrijblijvende, waardevolle input voor het continue verbeterproces.

Elke bevinding moet onderbouwd zijn met objectief bewijs. Een non-conformiteit zonder bewijs is geen non-conformiteit. Noteer bij elke bevinding: de norm-eis die niet wordt nageleefd, het bewijs dat de afwijking aantoont, en de classificatie met motivatie. Dit maakt het auditrapport controleerbaar en geeft de auditee de informatie die nodig is voor een gerichte corrigerende maatregel.

Een veelgemaakte fout is het combineren van meerdere kleinere afwijkingen in een enkel norm-onderdeel tot een major. Dat mag alleen als de afwijkingen samen aantonen dat het onderdeel systematisch faalt. Drie losse incompletheden in documentatie vormen niet automatisch een major. Drie bewijzen dat documentatiebeheer als proces faalt, zijn mogelijk wel een major.

Rapportage

Structuur van het auditrapport.

Het auditrapport is het formele eindresultaat van de audit. Het dient als input voor de management-review, als referentie voor corrigerende maatregelen, en als bewijs voor de certificeringsauditor dat de interne auditcyclus functioneert. Een goed rapport is feitelijk, volledig en begrijpelijk voor niet-auditors.

Nr.OnderdeelWat erin staat
1AuditgegevensAuditdatum, auditor(s), auditee-organisatie, scope, criteria, verwijzing naar auditprogramma en auditplan.
2Samenvatting en conclusieAlgehele beoordeling van AIMS-werking. Aantal majors, minors, observaties en verbeterkansen. Overkoepelend oordeel: voldoet het AIMS aan de normeisen en het eigen beleid?
3Bevindingen per clause en controlPer bevinding: referentie naar de normeis, beschrijving van de afwijking, objectief bewijs, classificatie (major/minor/observatie/verbeterkans). Groepering per clause of per Annex A-categorie.
4Positieve bevindingenOnderdelen die goed functioneren. Dit geeft balans aan het rapport en bevestigt waar het AIMS sterk is. Optioneel, en sterk aanbevolen voor draagvlak.
5AanbevelingenSuggesties voor verbetering die verder gaan dan conformiteit. Gebaseerd op de observaties en verbeterkansen uit de audit. De organisatie beslist zelf of en hoe deze worden opgepakt.
6BijlagenAuditplan, deelnemerslijst, gebruikte checklists, verwijzingen naar bewijsmateriaal. Maakt het rapport controleerbaar en herleidbaar.

Het rapport wordt binnen vijf werkdagen na de closing meeting opgeleverd. De auditee krijgt gelegenheid om feitelijke onjuistheden te corrigeren voordat het rapport definitief wordt. Het definitieve rapport gaat naar de management-vertegenwoordiger en naar top management als input voor de management-review.

Follow-up

Corrigerende maatregelen en follow-up.

Een audit zonder follow-up is zinloos. Elke non-conformiteit (major en minor) vereist een corrigerende maatregel. Het proces verloopt in drie stappen:

  1. Stap 1: Oorzaakanalyse.

    Voor elke non-conformiteit bepaalt de verantwoordelijke de grondoorzaak. Dat is de onderliggende reden achter het symptoom. Waarom ontbreekt het risico-assessment voor dat AI-systeem? Omdat er geen trigger is in het onboardingsproces? Omdat de risk-owner niet op de hoogte was? Omdat de procedure onduidelijk is? De grondoorzaak bepaalt de juiste maatregel. Zonder oorzaakanalyse behandel je symptomen en komt de afwijking terug.

  2. Stap 2: Maatregel definieren.

    Per non-conformiteit wordt een corrigerende maatregel vastgesteld die de grondoorzaak adresseert. De maatregel bevat: wat er moet gebeuren, wie verantwoordelijk is, wanneer het gereed moet zijn, en hoe de effectiviteit wordt gemeten. Major non-conformiteiten vereisen onmiddellijke actie en hebben een korte deadline (typisch 30 dagen). Minor non-conformiteiten hebben een langere termijn (30-90 dagen).

  3. Stap 3: Implementatie en verificatie.

    De verantwoordelijke voert de maatregel uit en documenteert het bewijs. Een nieuwe procedure geschreven? Documenteer de versie, de goedkeuring en de communicatie. Een training uitgevoerd? Leg de deelnemerslijst en het materiaal vast. Een risico-assessment alsnog uitgevoerd? Archiveer het volledige document.

    De auditor of een aangewezen persoon verifieert of de maatregel is uitgevoerd en of de grondoorzaak is geadresseerd. Dit kan via documentreview, hercontrole of een beperkte follow-up audit. Pas na succesvolle verificatie wordt de non-conformiteit afgesloten. Bij certificering verifieert de externe auditor de status van openstaande interne non-conformities.

Veelgemaakte fout bij corrigerende maatregelen

De maatregel adresseert het symptoom maar niet de oorzaak. Voorbeeld: een ontbrekend risico-assessment wordt alsnog geschreven (symptoom opgelost), maar het proces dat ervoor moet zorgen dat dit automatisch gebeurt bij elk nieuw AI-systeem wordt niet aangepast (oorzaak niet geadresseerd). Resultaat: bij het volgende AI-systeem hetzelfde probleem.

Valkuilen

Veelgemaakte fouten bij AIMS-audits.

Deze fouten zien we in de praktijk terugkomen. Herken ze vooraf en voorkom ze.

Valkuil 1

Checklist-audit zonder diepgang

De auditor loopt mechanisch een checklist af en stelt alleen ja/nee-vragen. Resultaat: oppervlakkige audit die de werkelijke werking niet toetst. Oplossing: gebruik de checklist als startpunt. Vraag door: hoe werkt het, wanneer voor het laatst, laat me een voorbeeld zien.

Valkuil 2

Auditor kent AI-domein niet

Een ISO 9001-auditor die de AIMS-audit doet zonder kennis van AI-specifieke risico's. De auditor kan de juiste vragen niet stellen en antwoorden niet op waarde schatten. Oplossing: zorg voor minimale AI-kennis of combineer een management-systeem-auditor met een AI-specialist.

Valkuil 3

Alleen documentatie toetsen

De auditor beoordeelt documenten maar praat niet met mensen en bekijkt geen systemen. Een AIMS kan op papier kloppen en in de praktijk niet werken. Oplossing: combineer altijd documentreview met interviews en observatie. Trianguleer bewijs uit meerdere bronnen.

Valkuil 4

Geen onafhankelijkheid

De AIMS-coordinator audit zijn eigen systeem. Bevindingen worden niet gerapporteerd of afgezwakt. Oplossing: strikt scheiden van audit- en operationele rol. Documenteer hoe onafhankelijkheid is geregeld. Overweeg externe interne auditor bij beperkte capaciteit.

Valkuil 5

Bevindingen zonder bewijs

Non-conformiteiten worden gerapporteerd op basis van een indruk, zonder objectief bewijs. De auditee kan de bevinding niet verifiern en de corrigerende maatregel mist focus. Oplossing: elke bevinding koppelen aan specifiek, controleerbaar bewijs.

Valkuil 6

Annex A-controls overslaan

De audit richt zich op de clauses (4-10) maar vergeet de Annex A-controls te toetsen. Terwijl juist daar de AI-specifieke vereisten zitten: data-governance, impact assessments, human oversight. Oplossing: toets zowel clauses als alle relevante Annex A-controls conform de SoA.

Valkuil 7

Follow-up ontbreekt

Bevindingen worden gerapporteerd maar corrigerende maatregelen worden niet gevolgd. Non-conformities blijven open, dezelfde bevindingen komen elk jaar terug. Oplossing: formeel follow-up-proces met eigenaar, deadline en verificatie. Status rapporteren in management-review.

Valkuil 8

Audit als strafexpeditie

Medewerkers zien de audit als controle en worden defensief. Informatie wordt achtergehouden, problemen worden verborgen. Oplossing: communiceer vooraf dat de audit bedoeld is om het systeem te verbeteren. Een open cultuur levert betere auditresultaten.

Veelgestelde vragen

Over interne AIMS-audits.

Hoe vaak moet een interne audit van het AIMS plaatsvinden?

ISO 42001 Clause 9.2 vereist geplande intervallen. In de praktijk: minimaal jaarlijks het volledige AIMS dekken. Bij snelle veranderingen, na incidenten of bij nieuwe AI-deployments kan hogere frequentie nodig zijn. Het auditprogramma moet risico-gebaseerd zijn: gebieden met hogere AI-risico's of eerdere non-conformities verdienen vaker aandacht.

Mag de interne auditor ook betrokken zijn bij het AIMS?

De auditor mag niet zijn eigen werk auditen. Clause 9.2 vereist objectiviteit en onpartijdigheid. In kleine organisaties: gebruik cross-auditing (afdeling A audit afdeling B) of huur een externe interne auditor in. De auditor mag wel onderdeel zijn van de organisatie, zolang er geen directe betrokkenheid is bij het te auditen werkgebied.

Wat is het verschil tussen een major en minor non-conformiteit?

Een major betekent dat een norm-eis volledig niet wordt nageleefd of dat een heel proces ontbreekt. Een minor is een gedeeltelijke afwijking: het proces bestaat maar wordt niet consistent gevolgd. Majors blokkeren certificering tot ze opgelost zijn. Minors moeten binnen een afgesproken termijn gecorrigeerd worden maar blokkeren certificering niet direct.

Welke competenties moet een AIMS-auditor hebben?

Audit-vaardigheden (bij voorkeur ISO 19011-gebaseerd), kennis van ISO 42001 clauses en Annex A, en voldoende begrip van AI-concepten. De auditor hoeft geen deep learning-expert te zijn. Wel moet die begrijpen wat bias is, hoe data-governance werkt, wat human oversight inhoudt en hoe model-monitoring functioneert. Zonder die basiskennis kan de auditor niet doorvragen op antwoorden.

Kan een interne audit het AIMS voorbereiden op certificering?

Ja, dat is een van de primaire doelen. Een volledige interne auditcyclus voorafgaand aan de Stage-1 audit identificeert non-conformities die intern opgelost kunnen worden. Organisaties die dit doen presteren aantoonbaar beter bij de externe audit. Het toont ook aan dat de PDCA-cyclus draait, wat de certificeringsauditor als positief signaal beschouwt.

Hoe lang duurt een interne AIMS-audit?

Voor MKB met 2-5 AI-systemen: 2-3 dagen voorbereiding, 2-4 dagen uitvoering, 1-2 dagen rapportage. Totaal 5-9 werkdagen. Eerste audits kosten meer tijd omdat alles nieuw is. Bij vervolgaudits wordt dit korter. De exacte duur hangt af van scope, complexiteit van de AI-systemen en de beschikbaarheid van medewerkers en documentatie.

Wat als er geen non-conformities gevonden worden?

Dat komt zelden voor en kan een teken zijn dat de audit niet diep genoeg ging. Elk systeem heeft verbeterpunten. Rapporteer dan minimaal observaties en verbeterkansen. Een audit zonder bevindingen wordt door externe auditors soms kritisch bekeken, omdat het de geloofwaardigheid van het interne auditproces kan aantasten.

Moet de interne audit alle clauses tegelijk dekken?

Niet per se. Een rolling audit-aanpak is toegestaan: verschillende audits dekken verschillende delen, zolang alle clauses en relevante Annex A-controls binnen de programmacyclus aan bod komen. Elke individuele audit moet wel een samenhangend geheel toetsen. Management-review en corrigerende maatregelen verdienen elk jaar aandacht.

Hoe verhouden interne audits zich tot management-review?

Interne auditresultaten zijn verplichte input voor de management-review (Clause 9.3). Het management beoordeelt bevindingen, status van maatregelen en trends. De review leidt tot besluiten over middelen, beleidswijzigingen en verbeterdoelen. Zonder auditresultaten mist de review een belangrijk informatiekanaal over de daadwerkelijke werking van het AIMS.

Is een interne audit ook nuttig zonder certificeringsambitie?

Absoluut. De interne audit is een management-instrument dat objectief inzicht geeft in of AI-governance werkt. Het helpt risico's te identificeren voordat ze problemen worden, het houdt medewerkers scherp op procedures en het geeft de directie informatie om weloverwogen beslissingen te nemen over AI-investeringen en -governance. De waarde zit in het inzicht dat de audit geeft.

Vragen

Vragen die we horen over een interne audit.

Mogen jullie onze interne audit doen?

Ja, als wij je systeem niet zelf hebben ingericht. Een interne auditor moet onafhankelijk zijn van wat hij toetst. Hebben wij je AI-managementsysteem opgezet, dan doen wij de interne audit niet. We helpen je dan een andere auditor te vinden.

Telt een interne audit als certificering?

Nee. De interne audit is jouw eigen toets, en de norm vraagt hem elk jaar. Het certificaat komt van een certificerende instelling die door de Raad voor Accreditatie is erkend. Met een goede interne audit verloopt die externe audit wel rustiger.

Wat kost een interne audit?

De prijs hangt af van de scope en het aantal AI-systemen. Na de kennismaking krijg je een vaste prijs vooraf, voor één audit of voor een jaarlijkse audit.

Kunnen jullie ook ISO 27001 toetsen?

Ja. We doen de interne audit voor ISO 42001 en ISO 27001, los of samen in één ronde als je één systeem voor beide hebt. Dezelfde regel geldt: niet waar wij zelf inrichtten.

Een onafhankelijke interne audit, met een helder rapport.Reactie binnen 1 werkdag

Plan een kennismaking

Opgesteld met AI-ondersteuning door de redactie van Prometheus21. Juridische zinnen zijn gecontroleerd door Babeth Vriend, CISO.

Volgende stap

Plan je interne audit voordat de instelling komt.

In een kennismaking bespreken we de scope en de planning. Staat je systeem nog niet, begin dan met een gap-analyse in de Compliance Discovery Workshop.

Ik weet wat ik wil

Kennismaking

Je vertelt wat je wilt. Daarna krijg je direct een offerte.

Plan een kennismaking
Eerst het hele plaatje

Compliance Discovery Workshop

Een dagdeel bij jou op locatie. € 950, verrekend met de opdracht.

Plan je Discovery Workshop
Help me kiezen

AI-compliance-check

15 vragen, ongeveer 3 minuten. Na je naam en e-mail zie je waar je staat.

Doe de AI-compliance-check