DPIA uitvoeren voor AI-tools als Copilot of ChatGPT.
We toetsen of je voor een AI-tool een DPIA nodig hebt, en voeren hem uit. We brengen de route van de persoonsgegevens in kaart. Daarna leggen we vast op welke grond je ze verwerkt en hoe lang je ze bewaart. Je krijgt de maatregelen erbij.
Onderdeel van AI-compliance voor het MKB.
De DPIA laat zien wat een AI-tool met persoonsgegevens doet.
- Eerst de toets. Is een DPIA verplicht voor deze tool? Dat leggen we vast, ook als het antwoord nee is.
- Dan de route. Welke gegevens gaan waarheen, wie ziet ze en hoe lang blijven ze bewaard.
- Een FRIA is iets anders. Die hoort bij de AI Act en gaat over grondrechten bij hoog risico. Hij loopt via onze juridische partner.
De route van persoonsgegevens door een AI-tool.
Zo ziet de route eruit voor een tool die mails of documenten leest. Bij jou zijn het jouw systemen en jouw leverancier.
- Klant of medewerkerStuurt een mail, een cv of een vraag.
- Jouw systeemMailbox, HR-pakket of CRM.
- AI-toolLeest, vat samen of stelt iets voor.
- OpslagWaar staat de uitkomst, en waar de invoer?
- BewaartermijnWanneer gaan de gegevens weg?
Bij een AI-tool vragen we ook na of de leverancier je gegevens gebruikt om zijn model te trainen, en in welk land de verwerking plaatsvindt. Dat staat in de voorwaarden en in de verwerkersovereenkomst. Ontbreekt die, dan is dat de eerste maatregel.
Zo ziet een ingevulde DPIA eruit voor een AI-assistent in je kantoorsoftware.
Zo ziet een DPIA eruit voor een bedrijf met 50 medewerkers dat een AI-assistent in Microsoft 365 of Google Workspace aanzet.
| Onderdeel | Ingevuld voorbeeld |
|---|---|
| Situatie | Voorbeeld B.V., 50 medewerkers, zet een AI-assistent in de kantoorsoftware in voor mails, notulen en samenvattingen. |
| Verwerking | Mails en documenten met namen en contactgegevens van klanten en collega's. Geen bijzondere persoonsgegevens, tenzij iemand ze er zelf in zet. |
| Grondslag | Gerechtvaardigd belang: sneller en beter werken. De afweging staat in de DPIA. |
| Risico 1 | De assistent ziet bestanden waar een medewerker eigenlijk niet bij hoort te kunnen. Maatregel: rechten in de kantoorsoftware nalopen voordat de assistent aan gaat. |
| Risico 2 | Een samenvatting klopt niet en wordt toch verstuurd. Maatregel: afspraak in het AI-beleid dat de medewerker elke tekst naleest. |
| Risico 3 | Gegevens worden buiten de EU verwerkt. Maatregel: instellingen en contract van de leverancier controleren en vastleggen. |
| Restrisico | Laag, als de maatregelen zijn uitgevoerd. Herbeoordeling over een jaar, of eerder als de leverancier iets verandert. |
VOORBEELD: een verzonnen bedrijf, ter illustratie. Je eigen DPIA hangt af van je tools, je instellingen en de afspraken met je leverancier.
Er zijn openbare DPIA's van overheden op AI-assistenten in kantoorsoftware. Die zijn gemaakt voor grote organisaties met eigen juristen. Wij vertalen de punten naar een bedrijf met 5 tot 500 medewerkers.
Zo voeren we de DPIA uit, stap voor stap.
Bij elke stap staat wat we van jou nodig hebben.
DPIA voor een AI-tool, stap voor stap
- Toets of een DPIA nodig is
We leggen de tool naast de criteria van de Autoriteit Persoonsgegevens. Ook een nee schrijven we op, met de reden.
Nodig: een korte beschrijving van de tool - Beschrijf de verwerking
Welke gegevens, van wie, voor welk doel en met welke tool.
Nodig: iemand die de tool gebruikt - Leg de grondslag vast
Welke reden uit de AVG past, en is de verwerking nodig voor het doel?
Nodig: een besluit van de eigenaar - Breng de risico's in kaart
Per stap van de route: wat kan er misgaan voor de mensen om wie het gaat?
Nodig: de voorwaarden van de leverancier - Kies de maatregelen
Rechten, instellingen, afspraken en controle. Elke maatregel krijgt een eigenaar en een datum.
Nodig: IT en de eigenaar van de tool - Besluit en herbeoordeling
De eigenaar besluit of de tool zo mag. Je FG adviseert, als je die hebt. De DPIA krijgt een datum om hem opnieuw te bekijken.
Nodig: een handtekening
Wat wij doen
- We brengen de route van de gegevens in kaart.
- We schrijven de DPIA en stellen de maatregelen voor.
- We zetten de maatregelen die in de software kunnen, zelf aan.
Wat jij doet
- Je levert het doel en de grondslag.
- Je neemt het besluit, met advies van je FG als je die hebt.
- Je houdt de herbeoordeling bij, of laat ons dat doen.
Een FRIA en contractclausules regelen we via onze juridische partner, net als een externe functionaris gegevensbescherming. Een verklaring dat je compliant bent, geven wij niet.
Elke DPIA gaat langs onze CISO.

Babeth Vriend, CISO van Prometheus21
Babeth Vriend, CISO van Prometheus21, leest elke DPIA na voordat je hem krijgt. Zij let op beveiliging en privacy, en op wat aan onze juridische partner moet worden voorgelegd.
Plan een kennismakingDe criteria van de Autoriteit Persoonsgegevens
De AP hanteert negen criteria om te beoordelen of een DPIA verplicht is. Als je verwerking aan twee of meer criteria voldoet, is een DPIA verplicht. AI-systemen scoren typisch op drie tot vijf criteria.
| Criterium van de AP | Hoe het bij AI speelt |
|---|---|
| Beoordelen of profileren | AI doet dit vrijwel per definitie zodra het patronen herkent in persoonsgegevens |
| Geautomatiseerde besluitvorming | Een besluit zonder mens, met rechtsgevolgen of een vergelijkbaar groot effect. Bijvoorbeeld een automatische afwijzing van een sollicitatie of kredietaanvraag |
| Stelselmatige monitoring | Mensen stelselmatig volgen in openbare ruimten. Minder relevant voor de meeste MKB-bedrijven, tenzij je camera's met AI-analyse inzet |
| Gevoelige gegevens | Bijzondere categorieën zoals gezondheid, ras of etnische afkomst, politieke opvattingen of biometrie, of gegevens van kwetsbare personen |
| Grootschalige verwerking | Veel mensen, veel gegevens, een lange duur of een groot gebied. AI-modellen verwerken typisch grote datasets |
| Matching of combineren | Gegevens uit verschillende bronnen combineren op een manier die mensen niet verwachten. AI doet dat vaak voor verrijking of analyse |
| Kwetsbare personen | Mensen die van je afhankelijk zijn, zoals werknemers, patiënten en kinderen. HR-AI valt hieronder |
| Innovatief gebruik van technologie | De AP ziet AI als innovatieve technologie, dus dit criterium geldt vrijwel altijd |
| Doorgifte buiten de EU | Relevant als je AI-diensten gebruikt met servers buiten de EU/EER, zoals veel Amerikaanse AI-platformen |
Conclusie voor MKB: Vrijwel elk AI-systeem dat persoonsgegevens verwerkt, voldoet aan minimaal criterium 8 (innovatief gebruik van technologie). In combinatie met profilering (1), grootschaligheid (5) of kwetsbare personen (7) is een DPIA al snel verplicht. Ons advies: voer voor elk AI-systeem dat persoonsgegevens verwerkt een DPIA uit, ook als je twijfelt over de verplichting.
Specifieke privacyrisico's van AI-systemen
AI-systemen brengen privacyrisico's met zich mee die in traditionele verwerkingen niet of nauwelijks voorkomen. Een goede DPIA voor AI adresseert elk van deze risico's expliciet.
Algoritmische bias en discriminatie
AI-modellen kunnen onbedoeld discrimineren op basis van geslacht, leeftijd, etniciteit of andere beschermde kenmerken. Dit kan ontstaan door vooringenomen trainingsdata, gebrekkige representatie of proxyvariabelen die indirect correleren met beschermde kenmerken. In een DPIA moet je beoordelen welke bias-risico's er zijn, hoe de trainingsdata is samengesteld, welke fairness-metrics worden gehanteerd en welke maatregelen zijn getroffen om bias te voorkomen of detecteren. Bij HR-AI en kredietbeoordeling is dit risico bijzonder hoog en verdient het uitgebreide aandacht.
Ondoorzichtigheid en het recht op uitleg
Complexe AI-modellen (deep learning, large language models) zijn vaak "black boxes": het is niet eenvoudig te verklaren waarom het model een bepaalde output genereert. Dit botst met het AVG-recht op uitleg bij geautomatiseerde besluitvorming (art. 22 AVG en overweging 71). In de DPIA moet je beoordelen hoe transparant het model is, of je kunt uitleggen waarom een bepaald besluit is genomen, en welke explainability-technieken (SHAP, LIME, feature importance) je inzet. Als het model niet uitlegbaar is, moet je extra maatregelen treffen zoals menselijk toezicht.
Profilering en geautomatiseerde besluitvorming
Veel AI-systemen creëren profielen van personen of nemen geautomatiseerde besluiten die mensen raken. Artikel 22 AVG geeft betrokkenen het recht om niet onderworpen te worden aan een uitsluitend op geautomatiseerde verwerking gebaseerd besluit dat rechtsgevolgen heeft of hen anderszins aanmerkelijk treft. In de DPIA moet je beoordelen of het AI-systeem profileert of geautomatiseerde besluiten neemt, welke impact die besluiten hebben, of er menselijke tussenkomst is en of betrokkenen hun recht op menselijke herbeoordeling kunnen uitoefenen.
Doelbinding, dataminimalisatie en bewaartermijnen
AI-systemen hebben een inherente spanning met het doelbindingsbeginsel uit de AVG: data die voor het ene doel is verzameld mag niet zomaar voor een ander doel worden hergebruikt. Toch is dat bij AI-training en -optimalisatie een veelvoorkomend risico (function creep). Dataminimalisatie is eveneens uitdagend: AI-modellen presteren vaak beter met meer data, maar de AVG eist dat je niet meer verwerkt dan noodzakelijk. In de DPIA moet je deze spanningen expliciet adresseren en aantonen hoe je doelbinding en minimalisatie waarborgt ondanks de aard van AI-technologie.
Verwerkersovereenkomst bij AI-diensten
Als je AI-diensten van derden gebruikt die persoonsgegevens verwerken, heb je een verwerkersovereenkomst nodig. Bij AI-diensten zijn er specifieke aandachtspunten die in een standaard verwerkersovereenkomst vaak ontbreken.
Wat moet er in de verwerkersovereenkomst staan?
Een verwerkersovereenkomst voor AI-diensten moet naast de standaard AVG-bepalingen (art. 28) ook AI-specifieke afspraken bevatten. Leg vast of de leverancier jouw data mag gebruiken voor modeltraining (en verbied dit expliciet als dat niet gewenst is). Specificeer waar de verwerking plaatsvindt (EU/EER of daarbuiten), wie sub-verwerkers zijn, hoe lang data wordt bewaard en hoe data wordt verwijderd na beëindiging. Leg ook vast welke beveiligingsmaatregelen de leverancier treft, hoe incidenten worden gemeld en wie verantwoordelijk is bij een datalek. Bij AI-chatbots en taalmodellen is het bijzonder belangrijk om vast te leggen dat conversatiedata niet wordt hergebruikt voor modelverbetering zonder expliciete toestemming.
Veelgemaakte fouten bij AI-verwerkersovereenkomsten
In de praktijk zien we dat MKB-bedrijven regelmatig de standaard "terms of service" van AI-leveranciers accepteren zonder een aparte verwerkersovereenkomst af te sluiten. Dat is een AVG-overtreding. Andere veelgemaakte fouten zijn niet controleren of de leverancier data buiten de EU verwerkt en niet vastleggen dat data niet voor modeltraining mag worden gebruikt. Verder zijn dat geen afspraken over incidentmelding en response-tijden, en geen duidelijkheid over sub-verwerkers. Veel AI-diensten gebruiken andere cloud-diensten als sub-verwerker. Een goede verwerkersovereenkomst is nodig voor verantwoord AI-gebruik en vormt een belangrijk onderdeel van je DPIA-maatregelen.
Veelgestelde vragen over DPIA's voor AI-systemen
Wat is een DPIA precies?
Een DPIA (Data Protection Impact Assessment), in het Nederlands een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB), is een instrument uit de AVG (artikel 35) waarmee je vooraf de privacyrisico's van een gegevensverwerking in kaart brengt en maatregelen bepaalt om die risico's te beperken. Het bestaat uit vier verplichte onderdelen: een beschrijving van de verwerking, een beoordeling van noodzaak en proportionaliteit, een risico-inventarisatie en maatregelen om risico's te beperken.
Wanneer is een DPIA verplicht voor een AI-systeem?
Een DPIA is verplicht wanneer een verwerking waarschijnlijk een hoog risico inhoudt voor betrokkenen. De AP hanteert negen criteria; bij twee of meer is een DPIA verplicht. AI-systemen voldoen vrijwel altijd aan meerdere criteria: innovatief gebruik van technologie (criterium 8), profilering (criterium 1), en vaak ook grootschalige verwerking (criterium 5) en kwetsbare personen (criterium 7). Ons advies: voer voor elk AI-systeem dat persoonsgegevens verwerkt een DPIA uit.
Wat zijn de negen criteria van de AP?
De negen criteria zijn: 1) Beoordelen of profileren. 2) Geautomatiseerde besluitvorming met rechtsgevolgen. 3) Stelselmatige monitoring. 4) Gevoelige gegevens of kwetsbare personen. 5) Grootschalige verwerking. 6) Matching of combineren van datasets. 7) Gegevens over kwetsbare personen. 8) Innovatief gebruik van technologie. 9) Doorgifte buiten de EU. AI-systemen scoren typisch op criterium 1, 5, 8 en vaak ook 6 en 7.
Wat zijn specifieke AI-risico's in een DPIA?
AI-specifieke risico's die in een DPIA aan bod moeten komen zijn algoritmische bias en discriminatie, ondoorzichtigheid van het model (black box), en profilering en geautomatiseerde besluitvorming. Daarnaast zijn dat function creep (data hergebruiken voor andere doelen) en nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van AI-output (hallucinations). Ook hoort daarbij de mogelijkheid voor betrokkenen om hun AVG-rechten uit te oefenen, zoals het recht op uitleg en het recht op menselijke tussenkomst.
Moet ik een DPIA uitvoeren als ik ChatGPT gebruik?
Dat hangt af van het gebruik. Als je ChatGPT incidenteel gebruikt voor algemene taken zonder persoonsgegevens in te voeren, is een DPIA waarschijnlijk niet nodig. Zodra je structureel klantgegevens, medewerkersgegevens of andere persoonsgegevens verwerkt via ChatGPT, is een DPIA vrijwel zeker verplicht. Denk aan het analyseren van klantgesprekken, verwerken van cv's of genereren van gepersonaliseerde communicatie met persoonsgegevens.
Hoe verhoudt een DPIA zich tot de AI Act conformiteitsbeoordeling?
Een DPIA (AVG) en een conformiteitsbeoordeling (AI Act) zijn twee verschillende verplichtingen. De DPIA richt zich op privacyrisico's, de conformiteitsbeoordeling op de veiligheid en compliance van het AI-systeem. Voor hoog-risico AI-systemen die persoonsgegevens verwerken moet je beide uitvoeren. Er is overlap in de risicobeoordeling, waardoor het efficiënt is om ze geïntegreerd aan te pakken.
Wat is voorafgaande raadpleging van de AP?
Als na de DPIA blijkt dat de verwerking nog steeds een hoog risico oplevert ondanks de genomen maatregelen, moet je de Autoriteit Persoonsgegevens raadplegen voordat je met de verwerking begint (artikel 36 AVG). De AP beoordeelt dan of de verwerking in overeenstemming is met de AVG en kan aanvullende maatregelen adviseren of de verwerking verbieden. Dit komt in de praktijk zelden voor, maar het is belangrijk om te weten dat deze verplichting bestaat.
Hoe vaak moet ik een DPIA herzien?
De AVG schrijft voor dat je een DPIA moet herzien wanneer het risico van de verwerking verandert. Bij AI-systemen adviseren we minimaal jaarlijks en altijd bij significante wijzigingen: model-updates, uitbreiding van het gebruik, verandering in de verwerkte data, nieuwe functionaliteiten of wijziging van de leverancier. Documenteer bij elke herziening wat er is gewijzigd en waarom.
Heb ik een verwerkersovereenkomst nodig voor AI-diensten?
Ja, als de AI-dienst persoonsgegevens verwerkt in jouw opdracht, is een verwerkersovereenkomst verplicht (artikel 28 AVG). De standaard "terms of service" van AI-leveranciers volstaan niet als verwerkersovereenkomst. Zorg ervoor dat de overeenkomst AI-specifieke bepalingen bevat over modeltraining met jouw data (verbied dit expliciet als niet gewenst), locatie van verwerking, sub-verwerkers en incidentmelding.
Kan Prometheus21 een DPIA uitvoeren voor mijn AI-systeem?
Ja. Prometheus21 voert DPIA's uit specifiek voor AI-systemen bij MKB-bedrijven. We combineren privacy-expertise met diepgaande kennis van AI-technologie. Onze aanpak omvat: verplichtingscheck (is een DPIA nodig?), volledige DPIA met AI-specifieke risicobeoordeling, maatregelen en documentatie, en advies over verwerkersovereenkomsten. We kunnen ook een gecombineerde aanpak bieden met een AI Act risicobeoordeling. Neem contact op voor een gratis kennismaking.
Opgesteld met AI-ondersteuning door de redactie van Prometheus21, laatst bijgewerkt op 13 september 2026. Hoe wij content maken
Wil je weten of je voor je AI-tool een DPIA nodig hebt?
In een kennismaking bekijken we de tool en de gegevens die erdoor gaan. Je hoort dan of een DPIA nodig is, en wat erin moet.
Kennismaking
Je vertelt wat je wilt. Daarna krijg je direct een offerte.
Plan een kennismakingCompliance Discovery Workshop
Een dagdeel bij jou op locatie. € 950, verrekend met de opdracht.
Plan je Discovery WorkshopAI-compliance-check
15 vragen, ongeveer 3 minuten. Na je naam en e-mail zie je waar je staat.
Doe de AI-compliance-check